เจาะลึกกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง: แนวข้อสอบพร้อมเฉลย

พระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 ถือเป็นรากฐานสำคัญในการวางหลักเกณฑ์และขั้นตอนการดำเนินงานของเจ้าหน้าที่ของรัฐ เพื่อให้การใช้อำนาจทางปกครองเป็นไปอย่างโปร่งใส เป็นธรรม และมีประสิทธิภาพ รวมถึงเป็นการคุ้มครองสิทธิของประชาชนผู้ได้รับผลกระทบจากการกระทำทางปกครองของรัฐ.

บทความนี้ได้รวบรวมแนวข้อสอบปรนัยแบบ กขคง ที่ครอบคลุมสาระสำคัญของกฎหมายฉบับนี้ เพื่อให้ผู้สนใจและผู้เตรียมตัวสอบได้ทบทวนความรู้ความเข้าใจในหลักการและบทบัญญัติต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง.

ส่วนที่ 1: ความรู้ทั่วไปและหลักการสำคัญ

คำชี้แจง: จงเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว

พระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 มีวัตถุประสงค์หลักตามข้อใด?

ก. เพื่อให้การดำเนินคดีแพ่งและอาญาของรัฐเป็นไปโดยรวดเร็ว

ข. เพื่อวางหลักเกณฑ์และขั้นตอนการดำเนินงานทางปกครองของเจ้าหน้าที่ของรัฐ

ค. เพื่อจำกัดอำนาจศาลในการพิจารณาคดีปกครอง

ง. เพื่อส่งเสริมการออกกฎหมายลำดับรองให้มากขึ้น

เฉลย: ข. เพื่อวางหลักเกณฑ์และขั้นตอนการดำเนินงานทางปกครองของเจ้าหน้าที่ของรัฐ

เหตุผล: พระราชบัญญัติฉบับนี้มีเจตนารมณ์เพื่อกำหนดหลักเกณฑ์และขั้นตอนสำหรับหน่วยงานและเจ้าหน้าที่ของรัฐในการปฏิบัติราชการทางปกครอง เพื่อให้เกิดความถูกต้องตามกฎหมาย โปร่งใส เป็นธรรม และมีประสิทธิภาพในการรักษาประโยชน์สาธารณะ พร้อมทั้งอำนวยความเป็นธรรมแก่ประชาชน.
ข้อใด ไม่ใช่ หลักการสำคัญในการพิจารณาทางปกครองตาม พ.ร.บ. นี้?

ก. หลักการกระทำโดยเจ้าหน้าที่ที่มีอำนาจหน้าที่

ข. หลักการกระทำโดยเจ้าหน้าที่ที่มีความเป็นกลาง

ค. หลักการรักษาความลับของทางราชการเป็นสำคัญที่สุด

ง. หลักการรับฟังผู้ถูกกระทบสิทธิ

เฉลย: ค. หลักการรักษาความลับของทางราชการเป็นสำคัญที่สุด

เหตุผล: หลักการสำคัญของกฎหมายฉบับนี้ประกอบด้วย หลักการกระทำโดยเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจหน้าที่, หลักความเป็นกลาง, หลักความเรียบง่าย รวดเร็ว และถูกต้อง, หลักการพิจารณาแบบไต่สวน, หลักการรับฟังคู่กรณี, หลักการเข้าถึงข้อมูลที่จำเป็น, และหลักการให้เหตุผลของคำสั่งทางปกครอง ซึ่งมุ่งเน้นความโปร่งใสและเป็นธรรมมากกว่าการรักษาความลับเป็นสำคัญที่สุด.
“วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง” หมายความว่าอย่างไรตาม พ.ร.บ. นี้?

ก. การออกกฎระเบียบของกระทรวง ทบวง กรม เท่านั้น

ข. การเตรียมการและการดำเนินการของเจ้าหน้าที่เพื่อจัดให้มีคำสั่งทางปกครองหรือกฎ และรวมถึงการดำเนินการใด ๆ ในทางปกครองตามพระราชบัญญัตินี้

ค. การบริหารราชการแผ่นดินของคณะรัฐมนตรี

ง. การพิจารณาพิพากษาคดีของศาลปกครอง

เฉลย: ข. การเตรียมการและการดำเนินการของเจ้าหน้าที่เพื่อจัดให้มีคำสั่งทางปกครองหรือกฎ และรวมถึงการดำเนินการใด ๆ ในทางปกครองตามพระราชบัญญัตินี้

เหตุผล: มาตรา 5 ของพระราชบัญญัติฯ ได้ให้ความหมายของ “วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง” ไว้อย่างชัดเจน.
ตาม พ.ร.บ. นี้ “เจ้าหน้าที่” หมายถึงบุคคลประเภทใด?

ก. เฉพาะข้าราชการพลเรือนเท่านั้น

ข. เฉพาะพนักงานรัฐวิสาหกิจเท่านั้น

ค. บุคคล คณะบุคคล หรือนิติบุคคล ซึ่งใช้อำนาจหรือได้รับมอบให้ใช้อำนาจทางปกครองของรัฐในการดำเนินการอย่างหนึ่งอย่างใดตามกฎหมาย ไม่ว่าจะเป็นการจัดตั้งขึ้นในระบบราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือกิจการอื่นของรัฐหรือไม่ก็ตาม

ง. คณะรัฐมนตรีและสมาชิกรัฐสภา

เฉลย: ค. บุคคล คณะบุคคล หรือนิติบุคคล ซึ่งใช้อำนาจหรือได้รับมอบให้ใช้อำนาจทางปกครองของรัฐในการดำเนินการอย่างหนึ่งอย่างใดตามกฎหมาย ไม่ว่าจะเป็นการจัดตั้งขึ้นในระบบราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือกิจการอื่นของรัฐหรือไม่ก็ตาม

เหตุผล: นิยามของ “เจ้าหน้าที่” ตามมาตรา 5 ครอบคลุมผู้ใช้อำนาจทางปกครองของรัฐในวงกว้าง.
ข้อใดที่ ไม่ ต้องนำ พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 มาใช้บังคับ?

ก. การพิจารณาออกใบอนุญาตก่อสร้างอาคาร

ข. การพิจารณาพิพากษาคดีของศาล

ค. การพิจารณาอุทธรณ์คำสั่งทางปกครอง

ง. การออกคำสั่งให้ชำระภาษี

เฉลย: ข. การพิจารณาพิพากษาคดีของศาล

เหตุผล: มาตรา 4 ของพระราชบัญญัติฯ ได้กำหนดข้อยกเว้นที่ไม่ให้นำบทบัญญัติมาใช้บังคับ ซึ่งรวมถึงการพิจารณาพิพากษาคดีของศาลและการดำเนินงานของเจ้าหน้าที่ในกระบวนการพิจารณาคดี.

ส่วนที่ 2: การพิจารณาทางปกครองและคำสั่งทางปกครอง

“คำสั่งทางปกครอง” ตาม พ.ร.บ. นี้ ไม่ รวมถึงข้อใด?

ก. การอนุญาตให้ประกอบกิจการ

ข. การอนุมัติโครงการของรัฐ

ค. การออกกฎกระทรวง

ง. การวินิจฉัยอุทธรณ์คำสั่งทางปกครอง

เฉลย: ค. การออกกฎกระทรวง

เหตุผล: “คำสั่งทางปกครอง” คือการใช้อำนาจของเจ้าหน้าที่ที่มีผลสร้างนิติสัมพันธ์หรือกระทบสิทธิหน้าที่ของบุคคลเป็นการเฉพาะราย แต่ไม่รวมถึงการออกกฎ ซึ่งมีผลบังคับเป็นการทั่วไป.
ในกรณีที่คำสั่งทางปกครองเป็นคำสั่งด้วยวาจา ผู้รับคำสั่งมีสิทธิร้องขอให้เจ้าหน้าที่ยืนยันคำสั่งนั้นเป็นหนังสือได้ภายในกี่วันนับแต่วันที่มีคำสั่ง?

ก. 3 วัน

ข. 7 วัน

ค. 15 วัน

ง. 30 วัน

เฉลย: ข. 7 วัน

เหตุผล: มาตรา 35 กำหนดให้ผู้รับคำสั่งด้วยวาจาซึ่งร้องขอโดยมีเหตุอันสมควรภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่มีคำสั่ง เจ้าหน้าที่ผู้ออกคำสั่งต้องยืนยันคำสั่งนั้นเป็นหนังสือ.
หากคำสั่งทางปกครองที่ทำเป็นหนังสือไม่ได้ระบุวัน เดือน ปี ที่ออกคำสั่ง จะมีผลเป็นอย่างไร?

ก. คำสั่งนั้นเป็นโมฆะทันที

ข. คำสั่งนั้นไม่สมบูรณ์ เจ้าหน้าที่ต้องแก้ไขเพิ่มเติม

ค. คำสั่งนั้นสมบูรณ์แต่ไม่มีผลบังคับใช้จนกว่าจะมีการระบุวัน เดือน ปี

ง. ถือว่าคำสั่งนั้นใช้บังคับได้ตามปกติ

เฉลย: ข. คำสั่งนั้นไม่สมบูรณ์ เจ้าหน้าที่ต้องแก้ไขเพิ่มเติม

เหตุผล: มาตรา 36 กำหนดว่าคำสั่งทางปกครองที่ทำเป็นหนังสืออย่างน้อยต้องระบุวัน เดือน และปีที่ออกคำสั่ง การไม่ระบุทำให้คำสั่งไม่สมบูรณ์ในรูปแบบ ซึ่งเจ้าหน้าที่จะต้องแก้ไขให้ถูกต้อง แม้จะไม่ถึงขั้นเป็นโมฆะทันทีก็ตาม.
คู่กรณีมีสิทธิขอตรวจดูเอกสารที่จำเป็นต้องรู้เพื่อการโต้แย้งหรือชี้แจง หรือป้องกันสิทธิของตนได้ ยกเว้น เอกสารใด?

ก. รายงานการประชุมคณะกรรมการ

ข. เอกสารอันเป็นต้นร่างความเห็นหรือคำวินิจฉัยของเจ้าหน้าที่

ค. บันทึกถ้อยคำของพยาน

ง. ใบสมัครหรือคำขอที่ยื่นไว้

เฉลย: ข. เอกสารอันเป็นต้นร่างความเห็นหรือคำวินิจฉัยของเจ้าหน้าที่

เหตุผล: มาตรา 31 วรรคสอง ระบุว่า ถ้ายังไม่ได้ทำคำสั่งทางปกครองในเรื่องนั้น คู่กรณีไม่มีสิทธิขอตรวจดูเอกสารอันเป็นต้นร่างความเห็นหรือคำวินิจฉัย.
การอุทธรณ์คำสั่งทางปกครองจะต้องยื่นต่อเจ้าหน้าที่ผู้ออกคำสั่งภายในระยะเวลาใด?

ก. ภายใน 15 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำสั่ง

ข. ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำสั่ง

ค. ภายใน 60 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำสั่ง

ง. ภายใน 90 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำสั่ง

เฉลย: ข. ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำสั่ง

เหตุผล: ตามมาตรา 44 การอุทธรณ์คำสั่งทางปกครองให้ยื่นต่อเจ้าหน้าที่ผู้ออกคำสั่งภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำสั่ง หากไม่มีกฎหมายอื่นกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น อย่างไรก็ตาม ในบริบทของการสอบราชการโดยทั่วไปมักใช้ 30 วัน หากไม่ระบุเฉพาะ ซึ่งเป็นระยะเวลาที่กำหนดไว้ในบางกรณี. ในกรณีที่กฎหมายเฉพาะไม่ได้กำหนดระยะเวลาการอุทธรณ์หรือโต้แย้งไว้ พระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองไม่ได้ระบุระยะเวลาอุทธรณ์ไว้โดยตรง แต่จะอ้างอิงตามกฎหมายเฉพาะหรือหลักการทั่วไปของกฎหมายปกครอง เช่น การฟ้องคดีปกครอง.

ส่วนที่ 3: คณะกรรมการวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองและการบังคับทางปกครอง

สำนักงานใดทำหน้าที่เป็นสำนักงานเลขานุการของคณะกรรมการวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง?

ก. สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี

ข. สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา

ค. สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน

ง. สำนักงานศาลปกครอง

เฉลย: ข. สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา

เหตุผล: มาตรา 10 กำหนดให้สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาทำหน้าที่เป็นสำนักงานเลขานุการของคณะกรรมการวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง.
คณะกรรมการวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองมีอำนาจหน้าที่ตามข้อใด?

ก. วินิจฉัยชี้ขาดคดีปกครองแทนศาลปกครอง

ข. สอดส่องดูแลและให้คำแนะนำเกี่ยวกับการดำเนินงานของเจ้าหน้าที่ในการปฏิบัติตามพระราชบัญญัตินี้

ค. ออกพระราชกฤษฎีกาและกฎกระทรวงโดยไม่ต้องผ่านคณะรัฐมนตรี

ง. มีอำนาจบังคับใช้คำสั่งทางปกครองแทนเจ้าหน้าที่

เฉลย: ข. สอดส่องดูแลและให้คำแนะนำเกี่ยวกับการดำเนินงานของเจ้าหน้าที่ในการปฏิบัติตามพระราชบัญญัตินี้

เหตุผล: มาตรา 11 กำหนดอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการฯ ซึ่งรวมถึงการสอดส่องดูแลและให้คำแนะนำแก่เจ้าหน้าที่.
ในกรณีที่เจ้าหน้าที่ไม่มีอำนาจที่จะทำคำสั่งทางปกครองในเรื่องนั้น คำสั่งทางปกครองที่ออกมาจะมีผลเป็นอย่างไร?

ก. คำสั่งนั้นสมบูรณ์แต่เจ้าหน้าที่อาจถูกลงโทษทางวินัย

ข. คำสั่งนั้นไม่สมบูรณ์ แต่อาจได้รับการเยียวยาแก้ไขในภายหลัง

ค. คำสั่งนั้นเป็นโมฆะ

ง. คำสั่งนั้นเป็นโมฆียะที่สามารถบอกล้างได้

เฉลย: ค. คำสั่งนั้นเป็นโมฆะ

เหตุผล: การที่เจ้าหน้าที่ไม่มีอำนาจในการออกคำสั่งถือเป็นข้อบกพร่องร้ายแรงที่ทำให้คำสั่งทางปกครองเป็นโมฆะตามหลักกฎหมายปกครอง.
การบังคับทางปกครองตาม พ.ร.บ. นี้ ไม่ ใช้บังคับกับกรณีใด?

ก. การบังคับให้ชำระค่าปรับทางปกครอง

ข. การบังคับกับหน่วยงานของรัฐด้วยกันเอง เว้นแต่จะมีกฎหมายกำหนดเป็นอย่างอื่น

ค. การบังคับให้รื้อถอนอาคารที่ก่อสร้างโดยไม่ได้รับอนุญาต

ง. การบังคับให้ผู้ฝ่าฝืนคำสั่งทางปกครองกระทำการหรือละเว้นกระทำการ

เฉลย: ข. การบังคับกับหน่วยงานของรัฐด้วยกันเอง เว้นแต่จะมีกฎหมายกำหนดเป็นอย่างอื่น

เหตุผล: หมวด 2/1 ของ พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2562 มาตรา 63/1 กำหนดว่าการบังคับทางปกครองไม่ใช้บังคับกับหน่วยงานของรัฐด้วยกันเอง เว้นแต่จะมีกฎหมายกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น.
ในกรณีที่ผู้ฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามคำสั่งทางปกครองที่กำหนดให้กระทำการหรือละเว้นกระทำ เจ้าหน้าที่อาจใช้มาตรการบังคับทางปกครองโดยดำเนินการด้วยตนเองหรือมอบหมายให้บุคคลอื่นกระทำการแทน โดยผู้ฝ่าฝืนจะต้องชดใช้ค่าใช้จ่ายและเงินเพิ่มในอัตราร้อยละเท่าใดต่อปีของค่าใช้จ่าย?

ก. ร้อยละสิบห้า

ข. ร้อยละยี่สิบ

ค. ร้อยละยี่สิบห้า

ง. ร้อยละสามสิบ

เฉลย: ค. ร้อยละยี่สิบห้า

เหตุผล: ในกรณีการบังคับทางปกครอง เจ้าหน้าที่จะมีอำนาจเรียกเก็บเงินเพิ่มอัตราร้อยละยี่สิบห้าต่อปีของค่าใช้จ่ายในการดำเนินการแทน.

หวังว่าแนวข้อสอบเหล่านี้จะเป็นประโยชน์ต่อการทบทวนความรู้เกี่ยวกับกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 และช่วยให้ผู้เตรียมตัวสอบมีความพร้อมมากยิ่งขึ้น.